🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:51:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गिरि (पुंलिङ्ग)

श्रद्धेय, आदरणीय, पूजनीय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागिरिःगिरीगिरयः
द्वितीयागिरिम्गिरीगिरीन्
तृतीयागिरिणागिरिभ्याम्गिरिभिः
चतुर्थीगिरयेगिरिभ्याम्गिरिभ्यः
पञ्चमीगिरेःगिरिभ्याम्गिरिभ्यः
षष्ठीगिरेःगिर्योःगिरीणाम्
सप्तमीगिरौगिर्योःगिरिषु
सम्बोधनहे गिरेहे गिरीहे गिरयः

अर्थ: श्रद्धेय, आदरणीय, पूजनीय
संस्कृत: पर्याय: महीध्र, शिखरिन्, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर

📚 अमरकोश में:
• पर्वत के नाम (२.३.१) — पर्याय: महीध्र, शिखरी, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर, पर्वत, अद्रि, गोत्र, ग्रावन्, अचल
• निगलना (३.२.११) — पर्याय: गीर्णि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गिरि (स्त्रीलिङ्ग)

श्रद्धेय, आदरणीय, पूजनीय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागिरिःगिरीगिरयः
द्वितीयागिरिम्गिरीगिरीः
तृतीयागिर्यागिरिभ्याम्गिरिभिः
चतुर्थीगिरये / गिर्यैगिरिभ्याम्गिरिभ्यः
पञ्चमीगिरेः / गिर्याःगिरिभ्याम्गिरिभ्यः
षष्ठीगिरेः / गिर्याःगिर्योःगिरीणाम्
सप्तमीगिरौ / गिर्याम्गिर्योःगिरिषु
सम्बोधनहे गिरेहे गिरीहे गिरयः

अर्थ: श्रद्धेय, आदरणीय, पूजनीय
संस्कृत: पर्याय: महीध्र, शिखरिन्, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर

📚 अमरकोश में:
• पर्वत के नाम (२.३.१) — पर्याय: महीध्र, शिखरी, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर, पर्वत, अद्रि, गोत्र, ग्रावन्, अचल
• निगलना (३.२.११) — पर्याय: गीर्णि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गिरि (नपुंसकलिङ्ग)

श्रद्धेय, आदरणीय, पूजनीय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागिरिगिरिणीगिरीणि
द्वितीयागिरिगिरिणीगिरीणि
तृतीयागिरिणागिरिभ्याम्गिरिभिः
चतुर्थीगिरिणे / गिरयेगिरिभ्याम्गिरिभ्यः
पञ्चमीगिरिणः / गिरेःगिरिभ्याम्गिरिभ्यः
षष्ठीगिरिणः / गिरेःगिरिणोः / गिर्योःगिरीणाम्
सप्तमीगिरिणि / गिरौगिरिणोः / गिर्योःगिरिषु
सम्बोधनहे गिरि / हे गिरेहे गिरिणीहे गिरीणि

अर्थ: श्रद्धेय, आदरणीय, पूजनीय
संस्कृत: पर्याय: महीध्र, शिखरिन्, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर

📚 अमरकोश में:
• पर्वत के नाम (२.३.१) — पर्याय: महीध्र, शिखरी, क्ष्माभृत्, अहार्य, धर, पर्वत, अद्रि, गोत्र, ग्रावन्, अचल
• निगलना (३.२.११) — पर्याय: गीर्णि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें