🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:12:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गीर्ण (पुंलिङ्ग)

निगला हुआ, खाया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागीर्णःगीर्णौगीर्णाः
द्वितीयागीर्णम्गीर्णौगीर्णान्
तृतीयागीर्णेनगीर्णाभ्याम्गीर्णैः
चतुर्थीगीर्णायगीर्णाभ्याम्गीर्णेभ्यः
पञ्चमीगीर्णात् / गीर्णाद्गीर्णाभ्याम्गीर्णेभ्यः
षष्ठीगीर्णस्यगीर्णयोःगीर्णानाम्
सप्तमीगीर्णेगीर्णयोःगीर्णेषु
सम्बोधनहे गीर्णहे गीर्णौहे गीर्णाः

अर्थ: निगला हुआ, खाया हुआ
संस्कृत: पर्याय: ईलित, शस्त, पणायित, पनायित, प्रणुत

📚 अमरकोश में:
• स्तुति किये के और नाम (३.१.१०९) — पर्याय: वर्णित, अभिष्टुत, ईडित, स्तुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गीर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

निगला हुआ, खाया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागीर्णम्गीर्णेगीर्णानि
द्वितीयागीर्णम्गीर्णेगीर्णानि
तृतीयागीर्णेनगीर्णाभ्याम्गीर्णैः
चतुर्थीगीर्णायगीर्णाभ्याम्गीर्णेभ्यः
पञ्चमीगीर्णात् / गीर्णाद्गीर्णाभ्याम्गीर्णेभ्यः
षष्ठीगीर्णस्यगीर्णयोःगीर्णानाम्
सप्तमीगीर्णेगीर्णयोःगीर्णेषु
सम्बोधनहे गीर्णहे गीर्णेहे गीर्णानि

अर्थ: निगला हुआ, खाया हुआ
संस्कृत: पर्याय: ईलित, शस्त, पणायित, पनायित, प्रणुत

📚 अमरकोश में:
• स्तुति किये के और नाम (३.१.१०९) — पर्याय: वर्णित, अभिष्टुत, ईडित, स्तुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें