🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:33:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गीर्वाण (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागीर्वाणःगीर्वाणौगीर्वाणाः
द्वितीयागीर्वाणम्गीर्वाणौगीर्वाणान्
तृतीयागीर्वाणेनगीर्वाणाभ्याम्गीर्वाणैः
चतुर्थीगीर्वाणायगीर्वाणाभ्याम्गीर्वाणेभ्यः
पञ्चमीगीर्वाणात् / गीर्वाणाद्गीर्वाणाभ्याम्गीर्वाणेभ्यः
षष्ठीगीर्वाणस्यगीर्वाणयोःगीर्वाणानाम्
सप्तमीगीर्वाणेगीर्वाणयोःगीर्वाणेषु
सम्बोधनहे गीर्वाणहे गीर्वाणौहे गीर्वाणाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: अमर, निर्जर, देव, त्रिदश, विबुध
English: (or -बाण), ‘whose arrow is speech’ (a corruption fr. गि॑र्-वणस्), a god, deity, BhP. iii, viii f.; Kathās. cxv

📚 अमरकोश में:
• देवताओं के और नाम (१.१.९) — पर्याय: बर्हिर्मुख, क्रतुभुज्, दानवारि, वृन्दारक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें