🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:42:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गुप्त (पुंलिङ्ग)

प्ररक्षित, संधृत, रक्षित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागुप्तःगुप्तौगुप्ताः
द्वितीयागुप्तम्गुप्तौगुप्तान्
तृतीयागुप्तेनगुप्ताभ्याम्गुप्तैः
चतुर्थीगुप्तायगुप्ताभ्याम्गुप्तेभ्यः
पञ्चमीगुप्तात् / गुप्ताद्गुप्ताभ्याम्गुप्तेभ्यः
षष्ठीगुप्तस्यगुप्तयोःगुप्तानाम्
सप्तमीगुप्तेगुप्तयोःगुप्तेषु
सम्बोधनहे गुप्तहे गुप्तौहे गुप्ताः

अर्थ: प्ररक्षित, संधृत, रक्षित
संस्कृत: पर्याय: गूढ

📚 अमरकोश में:
• छिपा हुआ (३.१.८८) — पर्याय: गूढ
• रक्षा किया हुआ (३.१.१०५) — पर्याय: त्रात, त्राण, रक्षित, अवित, गोपायित
• मन्त्र (३.३.१७५) — पर्याय: वेद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गुप्त (नपुंसकलिङ्ग)

प्ररक्षित, संधृत, रक्षित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागुप्तम्गुप्तेगुप्तानि
द्वितीयागुप्तम्गुप्तेगुप्तानि
तृतीयागुप्तेनगुप्ताभ्याम्गुप्तैः
चतुर्थीगुप्तायगुप्ताभ्याम्गुप्तेभ्यः
पञ्चमीगुप्तात् / गुप्ताद्गुप्ताभ्याम्गुप्तेभ्यः
षष्ठीगुप्तस्यगुप्तयोःगुप्तानाम्
सप्तमीगुप्तेगुप्तयोःगुप्तेषु
सम्बोधनहे गुप्तहे गुप्तेहे गुप्तानि

अर्थ: प्ररक्षित, संधृत, रक्षित
संस्कृत: पर्याय: गूढ

📚 अमरकोश में:
• छिपा हुआ (३.१.८८) — पर्याय: गूढ
• रक्षा किया हुआ (३.१.१०५) — पर्याय: त्रात, त्राण, रक्षित, अवित, गोपायित
• मन्त्र (३.३.१७५) — पर्याय: वेद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें