🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:16:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गुर्वी (पुंलिङ्ग)

गृ - कु, उत्वम्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागुर्वीःगुर्वियौगुर्वियः
द्वितीयागुर्वियम्गुर्वियौगुर्वियः
तृतीयागुर्वियागुर्वीभ्याम्गुर्वीभिः
चतुर्थीगुर्वियेगुर्वीभ्याम्गुर्वीभ्यः
पञ्चमीगुर्वियःगुर्वीभ्याम्गुर्वीभ्यः
षष्ठीगुर्वियःगुर्वियोःगुर्वियाम्
सप्तमीगुर्वियिगुर्वियोःगुर्वीषु
सम्बोधनहे गुर्वीःहे गुर्वियौहे गुर्वियः

अर्थ: गृ - कु, उत्वम्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गुर्वी (स्त्रीलिङ्ग)

गुरु - इनि - ङीप्, गुरु - ङीष्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागुर्वीगुर्व्यौगुर्व्यः
द्वितीयागुर्वीम्गुर्व्यौगुर्वीः
तृतीयागुर्व्यागुर्वीभ्याम्गुर्वीभिः
चतुर्थीगुर्व्यैगुर्वीभ्याम्गुर्वीभ्यः
पञ्चमीगुर्व्याःगुर्वीभ्याम्गुर्वीभ्यः
षष्ठीगुर्व्याःगुर्व्योःगुर्वीणाम्
सप्तमीगुर्व्याम्गुर्व्योःगुर्वीषु
सम्बोधनहे गुर्विहे गुर्व्यौहे गुर्व्यः

अर्थ: गुरु - इनि - ङीप्, गुरु - ङीष्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें