🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:42:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गृध्नु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागृध्नुःगृध्नूगृध्नवः
द्वितीयागृध्नुम्गृध्नूगृध्नून्
तृतीयागृध्नुनागृध्नुभ्याम्गृध्नुभिः
चतुर्थीगृध्नवेगृध्नुभ्याम्गृध्नुभ्यः
पञ्चमीगृध्नोःगृध्नुभ्याम्गृध्नुभ्यः
षष्ठीगृध्नोःगृध्न्वोःगृध्नूनाम्
सप्तमीगृध्नौगृध्न्वोःगृध्नुषु
सम्बोधनहे गृध्नोहे गृध्नूहे गृध्नवः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: गर्धन, लुब्ध, अभिलाषुक, तृष्णज्
English: (Pāṇ. iii, 2, 140) hasty, swift, RV. i, 70, 11 and 162, 20; TBr. ii

📚 अमरकोश में:
• लोभी (३.१.२२) — पर्याय: गर्धन, लुब्ध, अभिलाषुक, तृष्णज्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गृध्नु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागृध्नुगृध्नुनीगृध्नूनि
द्वितीयागृध्नुगृध्नुनीगृध्नूनि
तृतीयागृध्नुनागृध्नुभ्याम्गृध्नुभिः
चतुर्थीगृध्नुने / गृध्नवेगृध्नुभ्याम्गृध्नुभ्यः
पञ्चमीगृध्नुनः / गृध्नोःगृध्नुभ्याम्गृध्नुभ्यः
षष्ठीगृध्नुनः / गृध्नोःगृध्नुनोः / गृध्न्वोःगृध्नूनाम्
सप्तमीगृध्नुनि / गृध्नौगृध्नुनोः / गृध्न्वोःगृध्नुषु
सम्बोधनहे गृध्नु / हे गृध्नोहे गृध्नुनीहे गृध्नूनि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: गर्धन, लुब्ध, अभिलाषुक, तृष्णज्
English: (Pāṇ. iii, 2, 140) hasty, swift, RV. i, 70, 11 and 162, 20; TBr. ii

📚 अमरकोश में:
• लोभी (३.१.२२) — पर्याय: गर्धन, लुब्ध, अभिलाषुक, तृष्णज्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें