🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:20:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गोत्रमय (पुंलिङ्ग)

गोत्र (परिवार, वंश) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोत्रमयःगोत्रमयौगोत्रमयाः
द्वितीयागोत्रमयम्गोत्रमयौगोत्रमयान्
तृतीयागोत्रमयेणगोत्रमयाभ्याम्गोत्रमयैः
चतुर्थीगोत्रमयायगोत्रमयाभ्याम्गोत्रमयेभ्यः
पञ्चमीगोत्रमयात् / गोत्रमयाद्गोत्रमयाभ्याम्गोत्रमयेभ्यः
षष्ठीगोत्रमयस्यगोत्रमययोःगोत्रमयाणाम्
सप्तमीगोत्रमयेगोत्रमययोःगोत्रमयेषु
सम्बोधनहे गोत्रमयहे गोत्रमयौहे गोत्रमयाः

अर्थ: गोत्र (परिवार, वंश) + मय (एक दानव)
English: forming a family (with क्षात्र, ‘a Kṣatriya family’), Bālar. iii, 60

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गोत्रमय (नपुंसकलिङ्ग)

गोत्र (परिवार, वंश) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोत्रमयम्गोत्रमयेगोत्रमयाणि
द्वितीयागोत्रमयम्गोत्रमयेगोत्रमयाणि
तृतीयागोत्रमयेणगोत्रमयाभ्याम्गोत्रमयैः
चतुर्थीगोत्रमयायगोत्रमयाभ्याम्गोत्रमयेभ्यः
पञ्चमीगोत्रमयात् / गोत्रमयाद्गोत्रमयाभ्याम्गोत्रमयेभ्यः
षष्ठीगोत्रमयस्यगोत्रमययोःगोत्रमयाणाम्
सप्तमीगोत्रमयेगोत्रमययोःगोत्रमयेषु
सम्बोधनहे गोत्रमयहे गोत्रमयेहे गोत्रमयाणि

अर्थ: गोत्र (परिवार, वंश) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: forming a family (with क्षात्र, ‘a Kṣatriya family’), Bālar. iii, 60

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें