🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:17:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गोदरि (पुंलिङ्ग)

गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + दरि (गुफा, कन्दरा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोदरिःगोदरीगोदरयः
द्वितीयागोदरिम्गोदरीगोदरीन्
तृतीयागोदरिणागोदरिभ्याम्गोदरिभिः
चतुर्थीगोदरयेगोदरिभ्याम्गोदरिभ्यः
पञ्चमीगोदरेःगोदरिभ्याम्गोदरिभ्यः
षष्ठीगोदरेःगोदर्योःगोदरीणाम्
सप्तमीगोदरौगोदर्योःगोदरिषु
सम्बोधनहे गोदरेहे गोदरीहे गोदरयः

अर्थ: गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + दरि (गुफा, कन्दरा)
English: opening the stables of the sky (Indra cf. गोत्र-भि॑द्; ‘splitting the clouds or mountains’ Sāy.), RV. viii, 92

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गोदरि (नपुंसकलिङ्ग)

गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + दरि (गुफा, कन्दरा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोदरिगोदरिणीगोदरीणि
द्वितीयागोदरिगोदरिणीगोदरीणि
तृतीयागोदरिणागोदरिभ्याम्गोदरिभिः
चतुर्थीगोदरिणे / गोदरयेगोदरिभ्याम्गोदरिभ्यः
पञ्चमीगोदरिणः / गोदरेःगोदरिभ्याम्गोदरिभ्यः
षष्ठीगोदरिणः / गोदरेःगोदरिणोः / गोदर्योःगोदरीणाम्
सप्तमीगोदरिणि / गोदरौगोदरिणोः / गोदर्योःगोदरिषु
सम्बोधनहे गोदरि / हे गोदरेहे गोदरिणीहे गोदरीणि

अर्थ: गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + दरि (गुफा, कन्दरा)
English: opening the stables of the sky (Indra cf. गोत्र-भि॑द्; ‘splitting the clouds or mountains’ Sāy.), RV. viii, 92

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें