🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:55:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गोनर्द (पुंलिङ्ग)

सारस पक्षी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोनर्दःगोनर्दौगोनर्दाः
द्वितीयागोनर्दम्गोनर्दौगोनर्दान्
तृतीयागोनर्देनगोनर्दाभ्याम्गोनर्दैः
चतुर्थीगोनर्दायगोनर्दाभ्याम्गोनर्देभ्यः
पञ्चमीगोनर्दात् / गोनर्दाद्गोनर्दाभ्याम्गोनर्देभ्यः
षष्ठीगोनर्दस्यगोनर्दयोःगोनर्दानाम्
सप्तमीगोनर्देगोनर्दयोःगोनर्देषु
सम्बोधनहे गोनर्दहे गोनर्दौहे गोनर्दाः

अर्थ: सारस पक्षी
संस्कृत: पर्याय: कुटन्नट, दाशपुर, वानेय, परिपेलव, प्लव

📚 अमरकोश में:
• केवटी-मोथा के और नाम (२.४.१३२) — पर्याय: प्लव, गोपुर, कैवर्तीमुस्तक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें