🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:57:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गोपितृ (पुंलिङ्ग)

गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + पितृ (पिता)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोपितागोपितरौगोपितरः
द्वितीयागोपितरम्गोपितरौगोपितॄन्
तृतीयागोपित्रागोपितृभ्याम्गोपितृभिः
चतुर्थीगोपित्रेगोपितृभ्याम्गोपितृभ्यः
पञ्चमीगोपितुःगोपितृभ्याम्गोपितृभ्यः
षष्ठीगोपितुःगोपित्रोःगोपितॄणाम्
सप्तमीगोपितरिगोपित्रोःगोपितृषु
सम्बोधनहे गोपितःहे गोपितरौहे गोपितरः

अर्थ: गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + पितृ (पिता)
English: a guardian, protector, Jātakam.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गोपितृ (नपुंसकलिङ्ग)

गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + पितृ (पिता)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोपितृगोपितृणीगोपितॄणि
द्वितीयागोपितृगोपितृणीगोपितॄणि
तृतीयागोपितृणा / गोपित्रागोपितृभ्याम्गोपितृभिः
चतुर्थीगोपितृणे / गोपित्रेगोपितृभ्याम्गोपितृभ्यः
पञ्चमीगोपितृणः / गोपितुःगोपितृभ्याम्गोपितृभ्यः
षष्ठीगोपितृणः / गोपितुःगोपितृणोः / गोपित्रोःगोपितॄणाम्
सप्तमीगोपितृणि / गोपितरिगोपितृणोः / गोपित्रोःगोपितृषु
सम्बोधनहे गोपितृ / हे गोपितःहे गोपितृणीहे गोपितॄणि

अर्थ: गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + पितृ (पिता)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें