🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:22:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गोप्यक (पुंलिङ्ग)

गोपी (ग्वाले की पत्नी) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोप्यकःगोप्यकौगोप्यकाः
द्वितीयागोप्यकम्गोप्यकौगोप्यकान्
तृतीयागोप्यकेनगोप्यकाभ्याम्गोप्यकैः
चतुर्थीगोप्यकायगोप्यकाभ्याम्गोप्यकेभ्यः
पञ्चमीगोप्यकात् / गोप्यकाद्गोप्यकाभ्याम्गोप्यकेभ्यः
षष्ठीगोप्यकस्यगोप्यकयोःगोप्यकानाम्
सप्तमीगोप्यकेगोप्यकयोःगोप्यकेषु
सम्बोधनहे गोप्यकहे गोप्यकौहे गोप्यकाः

अर्थ: गोपी (ग्वाले की पत्नी) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)
संस्कृत: पर्याय: भृत्य, दासेर, दासेय, दास, चेटक
English: a slave, servant, L.

📚 अमरकोश में:
• सेवक (२.१०.१७) — पर्याय: भृत्य, दासेर, दासेय, दास, चेटक, नियोज्य, किंकर, प्रैष्य, भुजिष्य, परिचारक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें