🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:59:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गोरूप (पुंलिङ्ग)

गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोरूपःगोरूपौगोरूपाः
द्वितीयागोरूपम्गोरूपौगोरूपान्
तृतीयागोरूपेणगोरूपाभ्याम्गोरूपैः
चतुर्थीगोरूपायगोरूपाभ्याम्गोरूपेभ्यः
पञ्चमीगोरूपात् / गोरूपाद्गोरूपाभ्याम्गोरूपेभ्यः
षष्ठीगोरूपस्यगोरूपयोःगोरूपाणाम्
सप्तमीगोरूपेगोरूपयोःगोरूपेषु
सम्बोधनहे गोरूपहे गोरूपौहे गोरूपाः

अर्थ: गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + रूप (मनोहर रूप या आकृति, सुन्दर सूरत)
English: cow-shaped, AV. ix, 7, 25; MBh. xiii, 737

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गोरूप (नपुंसकलिङ्ग)

गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + रूप (शक्ल, आकृति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोरूपम्गोरूपेगोरूपाणि
द्वितीयागोरूपम्गोरूपेगोरूपाणि
तृतीयागोरूपेणगोरूपाभ्याम्गोरूपैः
चतुर्थीगोरूपायगोरूपाभ्याम्गोरूपेभ्यः
पञ्चमीगोरूपात् / गोरूपाद्गोरूपाभ्याम्गोरूपेभ्यः
षष्ठीगोरूपस्यगोरूपयोःगोरूपाणाम्
सप्तमीगोरूपेगोरूपयोःगोरूपेषु
सम्बोधनहे गोरूपहे गोरूपेहे गोरूपाणि

अर्थ: गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + रूप (शक्ल, आकृति)
English: cow-shaped, AV. ix, 7, 25; MBh. xiii, 737

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें