🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:58:21 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गोष्ठान (पुंलिङ्ग)

गोष्ठ (व्रज, गोशाला) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोष्ठानःगोष्ठानौगोष्ठानाः
द्वितीयागोष्ठानम्गोष्ठानौगोष्ठानान्
तृतीयागोष्ठानेनगोष्ठानाभ्याम्गोष्ठानैः
चतुर्थीगोष्ठानायगोष्ठानाभ्याम्गोष्ठानेभ्यः
पञ्चमीगोष्ठानात् / गोष्ठानाद्गोष्ठानाभ्याम्गोष्ठानेभ्यः
षष्ठीगोष्ठानस्यगोष्ठानयोःगोष्ठानानाम्
सप्तमीगोष्ठानेगोष्ठानयोःगोष्ठानेषु
सम्बोधनहे गोष्ठानहे गोष्ठानौहे गोष्ठानाः

अर्थ: गोष्ठ (व्रज, गोशाला) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)
English: (स्थ्°) serving as an abode for cows, VS. i, 25.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गोष्ठान (नपुंसकलिङ्ग)

गोष्ठ (व्रज, गोशाला) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोष्ठानम्गोष्ठानेगोष्ठानानि
द्वितीयागोष्ठानम्गोष्ठानेगोष्ठानानि
तृतीयागोष्ठानेनगोष्ठानाभ्याम्गोष्ठानैः
चतुर्थीगोष्ठानायगोष्ठानाभ्याम्गोष्ठानेभ्यः
पञ्चमीगोष्ठानात् / गोष्ठानाद्गोष्ठानाभ्याम्गोष्ठानेभ्यः
षष्ठीगोष्ठानस्यगोष्ठानयोःगोष्ठानानाम्
सप्तमीगोष्ठानेगोष्ठानयोःगोष्ठानेषु
सम्बोधनहे गोष्ठानहे गोष्ठानेहे गोष्ठानानि

अर्थ: गोष्ठ (व्रज, गोशाला) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)
English: (स्थ्°) serving as an abode for cows, VS. i, 25.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬