🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:11:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गोसनि (पुंलिङ्ग)

गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + सनि (पू्जा, सेवा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोसनिःगोसनीगोसनयः
द्वितीयागोसनिम्गोसनीगोसनीन्
तृतीयागोसनिनागोसनिभ्याम्गोसनिभिः
चतुर्थीगोसनयेगोसनिभ्याम्गोसनिभ्यः
पञ्चमीगोसनेःगोसनिभ्याम्गोसनिभ्यः
षष्ठीगोसनेःगोसन्योःगोसनीनाम्
सप्तमीगोसनौगोसन्योःगोसनिषु
सम्बोधनहे गोसनेहे गोसनीहे गोसनयः

अर्थ: गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + सनि (पू्जा, सेवा)
English: (Kāś. on Pāṇ. iii, 2, 27 and viii, 3, 108) = -ष॑णि, AV. iii, 20, 10; VS. viii, 12 (TS.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गोसनि (नपुंसकलिङ्ग)

गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + सनि (पू्जा, सेवा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोसनिगोसनिनीगोसनीनि
द्वितीयागोसनिगोसनिनीगोसनीनि
तृतीयागोसनिनागोसनिभ्याम्गोसनिभिः
चतुर्थीगोसनिने / गोसनयेगोसनिभ्याम्गोसनिभ्यः
पञ्चमीगोसनिनः / गोसनेःगोसनिभ्याम्गोसनिभ्यः
षष्ठीगोसनिनः / गोसनेःगोसनिनोः / गोसन्योःगोसनीनाम्
सप्तमीगोसनिनि / गोसनौगोसनिनोः / गोसन्योःगोसनिषु
सम्बोधनहे गोसनि / हे गोसनेहे गोसनिनीहे गोसनीनि

अर्थ: गो (गच्छत्यनेन, गम् करणे डो तारा .) + सनि (पू्जा, सेवा)
English: (Kāś. on Pāṇ. iii, 2, 27 and viii, 3, 108) = -ष॑णि, AV. iii, 20, 10; VS. viii, 12 (TS.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें