🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:12:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गौण्य (नपुंसकलिङ्ग)

ष्यञ् मातहती निचली या घटिया अवस्थिति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागौण्यम्गौण्येगौण्यानि
द्वितीयागौण्यम्गौण्येगौण्यानि
तृतीयागौण्येनगौण्याभ्याम्गौण्यैः
चतुर्थीगौण्यायगौण्याभ्याम्गौण्येभ्यः
पञ्चमीगौण्यात् / गौण्याद्गौण्याभ्याम्गौण्येभ्यः
षष्ठीगौण्यस्यगौण्ययोःगौण्यानाम्
सप्तमीगौण्येगौण्ययोःगौण्येषु
सम्बोधनहे गौण्यहे गौण्येहे गौण्यानि

अर्थ: ष्यञ् मातहती निचली या घटिया अवस्थिति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गौण्य (पुंलिङ्ग)

ष्यञ् मातहती निचली या घटिया अवस्थिति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागौण्यःगौण्यौगौण्याः
द्वितीयागौण्यम्गौण्यौगौण्यान्
तृतीयागौण्येनगौण्याभ्याम्गौण्यैः
चतुर्थीगौण्यायगौण्याभ्याम्गौण्येभ्यः
पञ्चमीगौण्यात् / गौण्याद्गौण्याभ्याम्गौण्येभ्यः
षष्ठीगौण्यस्यगौण्ययोःगौण्यानाम्
सप्तमीगौण्येगौण्ययोःगौण्येषु
सम्बोधनहे गौण्यहे गौण्यौहे गौण्याः

अर्थ: ष्यञ् मातहती निचली या घटिया अवस्थिति
English: merit, Hariv. 5907

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें