🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:51:34 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ग्रथित (पुंलिङ्ग)

ग्रन्थ - क्त, नलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रथितःग्रथितौग्रथिताः
द्वितीयाग्रथितम्ग्रथितौग्रथितान्
तृतीयाग्रथितेनग्रथिताभ्याम्ग्रथितैः
चतुर्थीग्रथितायग्रथिताभ्याम्ग्रथितेभ्यः
पञ्चमीग्रथितात् / ग्रथिताद्ग्रथिताभ्याम्ग्रथितेभ्यः
षष्ठीग्रथितस्यग्रथितयोःग्रथितानाम्
सप्तमीग्रथितेग्रथितयोःग्रथितेषु
सम्बोधनहे ग्रथितहे ग्रथितौहे ग्रथिताः

अर्थ: ग्रन्थ - क्त, नलोपः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ग्रथित (नपुंसकलिङ्ग)

ग्रन्थ - क्त, नलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रथितम्ग्रथितेग्रथितानि
द्वितीयाग्रथितम्ग्रथितेग्रथितानि
तृतीयाग्रथितेनग्रथिताभ्याम्ग्रथितैः
चतुर्थीग्रथितायग्रथिताभ्याम्ग्रथितेभ्यः
पञ्चमीग्रथितात् / ग्रथिताद्ग्रथिताभ्याम्ग्रथितेभ्यः
षष्ठीग्रथितस्यग्रथितयोःग्रथितानाम्
सप्तमीग्रथितेग्रथितयोःग्रथितेषु
सम्बोधनहे ग्रथितहे ग्रथितेहे ग्रथितानि

अर्थ: ग्रन्थ - क्त, नलोपः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें