🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:17:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ग्रस्त (पुंलिङ्ग)

खाया हुआ, निगला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रस्तःग्रस्तौग्रस्ताः
द्वितीयाग्रस्तम्ग्रस्तौग्रस्तान्
तृतीयाग्रस्तेनग्रस्ताभ्याम्ग्रस्तैः
चतुर्थीग्रस्तायग्रस्ताभ्याम्ग्रस्तेभ्यः
पञ्चमीग्रस्तात् / ग्रस्ताद्ग्रस्ताभ्याम्ग्रस्तेभ्यः
षष्ठीग्रस्तस्यग्रस्तयोःग्रस्तानाम्
सप्तमीग्रस्तेग्रस्तयोःग्रस्तेषु
सम्बोधनहे ग्रस्तहे ग्रस्तौहे ग्रस्ताः

अर्थ: खाया हुआ, निगला हुआ
संस्कृत: पर्याय: लुप्तवर्णपद

📚 अमरकोश में:
• खाया हुआ (३.१.११०) — पर्याय: अभ्यवहृत, अन्न, जग्ध, ग्लस्त, अशित, भुक्त, क्षेपिष्ठ, क्षोदिष्ठ, प्रेष्ठ, वरिष्ठ
• अभिपन्न (३.३.१३६) — पर्याय: अपराधी, विपत्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ग्रस्त (नपुंसकलिङ्ग)

खाया हुआ, निगला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रस्तम्ग्रस्तेग्रस्तानि
द्वितीयाग्रस्तम्ग्रस्तेग्रस्तानि
तृतीयाग्रस्तेनग्रस्ताभ्याम्ग्रस्तैः
चतुर्थीग्रस्तायग्रस्ताभ्याम्ग्रस्तेभ्यः
पञ्चमीग्रस्तात् / ग्रस्ताद्ग्रस्ताभ्याम्ग्रस्तेभ्यः
षष्ठीग्रस्तस्यग्रस्तयोःग्रस्तानाम्
सप्तमीग्रस्तेग्रस्तयोःग्रस्तेषु
सम्बोधनहे ग्रस्तहे ग्रस्तेहे ग्रस्तानि

अर्थ: खाया हुआ, निगला हुआ
संस्कृत: पर्याय: लुप्तवर्णपद

📚 अमरकोश में:
• खाया हुआ (३.१.११०) — पर्याय: अभ्यवहृत, अन्न, जग्ध, ग्लस्त, अशित, भुक्त, क्षेपिष्ठ, क्षोदिष्ठ, प्रेष्ठ, वरिष्ठ
• अभिपन्न (३.३.१३६) — पर्याय: अपराधी, विपत्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें