🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:19:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ग्रस्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रस्यःग्रस्यौग्रस्याः
द्वितीयाग्रस्यम्ग्रस्यौग्रस्यान्
तृतीयाग्रस्येनग्रस्याभ्याम्ग्रस्यैः
चतुर्थीग्रस्यायग्रस्याभ्याम्ग्रस्येभ्यः
पञ्चमीग्रस्यात् / ग्रस्याद्ग्रस्याभ्याम्ग्रस्येभ्यः
षष्ठीग्रस्यस्यग्रस्ययोःग्रस्यानाम्
सप्तमीग्रस्येग्रस्ययोःग्रस्येषु
सम्बोधनहे ग्रस्यहे ग्रस्यौहे ग्रस्याः

अर्थ: —
English: devourable, MBh. v, 1107.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ग्रस्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रस्यम्ग्रस्येग्रस्यानि
द्वितीयाग्रस्यम्ग्रस्येग्रस्यानि
तृतीयाग्रस्येनग्रस्याभ्याम्ग्रस्यैः
चतुर्थीग्रस्यायग्रस्याभ्याम्ग्रस्येभ्यः
पञ्चमीग्रस्यात् / ग्रस्याद्ग्रस्याभ्याम्ग्रस्येभ्यः
षष्ठीग्रस्यस्यग्रस्ययोःग्रस्यानाम्
सप्तमीग्रस्येग्रस्ययोःग्रस्येषु
सम्बोधनहे ग्रस्यहे ग्रस्येहे ग्रस्यानि

अर्थ: —
English: devourable, MBh. v, 1107.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें