🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:27:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ग्रहण (नपुंसकलिङ्ग)

पकड़ना, फांसना, अभिग्रहण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रहणम्ग्रहणेग्रहणानि
द्वितीयाग्रहणम्ग्रहणेग्रहणानि
तृतीयाग्रहणेनग्रहणाभ्याम्ग्रहणैः
चतुर्थीग्रहणायग्रहणाभ्याम्ग्रहणेभ्यः
पञ्चमीग्रहणात् / ग्रहणाद्ग्रहणाभ्याम्ग्रहणेभ्यः
षष्ठीग्रहणस्यग्रहणयोःग्रहणानाम्
सप्तमीग्रहणेग्रहणयोःग्रहणेषु
सम्बोधनहे ग्रहणहे ग्रहणेहे ग्रहणानि

अर्थ: पकड़ना, फांसना, अभिग्रहण

📚 अमरकोश में:
• ग्रह (३.३.२५१) — पर्याय: आग्रह, सूर्य
• परिग्रह (३.३.२५२) — पर्याय: पत्नी, परिवार, मूल, शाप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ग्रहण (पुंलिङ्ग)

पकड़ना, फांसना, अभिग्रहण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रहणःग्रहणौग्रहणाः
द्वितीयाग्रहणम्ग्रहणौग्रहणान्
तृतीयाग्रहणेनग्रहणाभ्याम्ग्रहणैः
चतुर्थीग्रहणायग्रहणाभ्याम्ग्रहणेभ्यः
पञ्चमीग्रहणात् / ग्रहणाद्ग्रहणाभ्याम्ग्रहणेभ्यः
षष्ठीग्रहणस्यग्रहणयोःग्रहणानाम्
सप्तमीग्रहणेग्रहणयोःग्रहणेषु
सम्बोधनहे ग्रहणहे ग्रहणौहे ग्रहणाः

अर्थ: पकड़ना, फांसना, अभिग्रहण
English: ifc. seizing, holding, Hariv. 2734

📚 अमरकोश में:
• ग्रह (३.३.२५१) — पर्याय: आग्रह, सूर्य
• परिग्रह (३.३.२५२) — पर्याय: पत्नी, परिवार, मूल, शाप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें