🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:05:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ग्रहणीय (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रहणीयःग्रहणीयौग्रहणीयाः
द्वितीयाग्रहणीयम्ग्रहणीयौग्रहणीयान्
तृतीयाग्रहणीयेनग्रहणीयाभ्याम्ग्रहणीयैः
चतुर्थीग्रहणीयायग्रहणीयाभ्याम्ग्रहणीयेभ्यः
पञ्चमीग्रहणीयात् / ग्रहणीयाद्ग्रहणीयाभ्याम्ग्रहणीयेभ्यः
षष्ठीग्रहणीयस्यग्रहणीययोःग्रहणीयानाम्
सप्तमीग्रहणीयेग्रहणीययोःग्रहणीयेषु
सम्बोधनहे ग्रहणीयहे ग्रहणीयौहे ग्रहणीयाः

अर्थ: —
English: to be accepted as a rule or law, to be taken to heart, MBh. v, xii.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ग्रहणीय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रहणीयम्ग्रहणीयेग्रहणीयानि
द्वितीयाग्रहणीयम्ग्रहणीयेग्रहणीयानि
तृतीयाग्रहणीयेनग्रहणीयाभ्याम्ग्रहणीयैः
चतुर्थीग्रहणीयायग्रहणीयाभ्याम्ग्रहणीयेभ्यः
पञ्चमीग्रहणीयात् / ग्रहणीयाद्ग्रहणीयाभ्याम्ग्रहणीयेभ्यः
षष्ठीग्रहणीयस्यग्रहणीययोःग्रहणीयानाम्
सप्तमीग्रहणीयेग्रहणीययोःग्रहणीयेषु
सम्बोधनहे ग्रहणीयहे ग्रहणीयेहे ग्रहणीयानि

अर्थ: —
English: to be accepted as a rule or law, to be taken to heart, MBh. v, xii.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें