🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:52:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ग्राह्य (नपुंसकलिङ्ग)

ज्ञानेन्द्रियों द्वारा संकल्पना का विषय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्राह्यम्ग्राह्येग्राह्याणि
द्वितीयाग्राह्यम्ग्राह्येग्राह्याणि
तृतीयाग्राह्येणग्राह्याभ्याम्ग्राह्यैः
चतुर्थीग्राह्यायग्राह्याभ्याम्ग्राह्येभ्यः
पञ्चमीग्राह्यात् / ग्राह्याद्ग्राह्याभ्याम्ग्राह्येभ्यः
षष्ठीग्राह्यस्यग्राह्ययोःग्राह्याणाम्
सप्तमीग्राह्येग्राह्ययोःग्राह्येषु
सम्बोधनहे ग्राह्यहे ग्राह्येहे ग्राह्याणि

अर्थ: ज्ञानेन्द्रियों द्वारा संकल्पना का विषय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ग्राह्य (पुंलिङ्ग)

एक ग्रस्त ग्रह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्राह्यःग्राह्यौग्राह्याः
द्वितीयाग्राह्यम्ग्राह्यौग्राह्यान्
तृतीयाग्राह्येणग्राह्याभ्याम्ग्राह्यैः
चतुर्थीग्राह्यायग्राह्याभ्याम्ग्राह्येभ्यः
पञ्चमीग्राह्यात् / ग्राह्याद्ग्राह्याभ्याम्ग्राह्येभ्यः
षष्ठीग्राह्यस्यग्राह्ययोःग्राह्याणाम्
सप्तमीग्राह्येग्राह्ययोःग्राह्येषु
सम्बोधनहे ग्राह्यहे ग्राह्यौहे ग्राह्याः

अर्थ: एक ग्रस्त ग्रह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें