🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:58:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ग्रीष्म (पुंलिङ्ग)

गरम, उष्ण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रीष्मःग्रीष्मौग्रीष्माः
द्वितीयाग्रीष्मम्ग्रीष्मौग्रीष्मान्
तृतीयाग्रीष्मेणग्रीष्माभ्याम्ग्रीष्मैः
चतुर्थीग्रीष्मायग्रीष्माभ्याम्ग्रीष्मेभ्यः
पञ्चमीग्रीष्मात् / ग्रीष्माद्ग्रीष्माभ्याम्ग्रीष्मेभ्यः
षष्ठीग्रीष्मस्यग्रीष्मयोःग्रीष्माणाम्
सप्तमीग्रीष्मेग्रीष्मयोःग्रीष्मेषु
सम्बोधनहे ग्रीष्महे ग्रीष्मौहे ग्रीष्माः

अर्थ: गरम, उष्ण

📚 अमरकोश में:
• ग्रीष्म के नाम (१.४.२०) — पर्याय: ऊष्मक, निदाघ, उष्णोपगम, उष्ण, ऊष्मागम, तप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ग्रीष्म (नपुंसकलिङ्ग)

गरम, उष्ण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाग्रीष्मम्ग्रीष्मेग्रीष्माणि
द्वितीयाग्रीष्मम्ग्रीष्मेग्रीष्माणि
तृतीयाग्रीष्मेणग्रीष्माभ्याम्ग्रीष्मैः
चतुर्थीग्रीष्मायग्रीष्माभ्याम्ग्रीष्मेभ्यः
पञ्चमीग्रीष्मात् / ग्रीष्माद्ग्रीष्माभ्याम्ग्रीष्मेभ्यः
षष्ठीग्रीष्मस्यग्रीष्मयोःग्रीष्माणाम्
सप्तमीग्रीष्मेग्रीष्मयोःग्रीष्मेषु
सम्बोधनहे ग्रीष्महे ग्रीष्मेहे ग्रीष्माणि

अर्थ: गरम, उष्ण

📚 अमरकोश में:
• ग्रीष्म के नाम (१.४.२०) — पर्याय: ऊष्मक, निदाघ, उष्णोपगम, उष्ण, ऊष्मागम, तप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें