🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:52:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

घटपुच्छ (पुंलिङ्ग)

घट (मिट्टी का मटका, घड़ा) + पुच्छ (पूँछ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघटपुच्छःघटपुच्छौघटपुच्छाः
द्वितीयाघटपुच्छम्घटपुच्छौघटपुच्छान्
तृतीयाघटपुच्छेनघटपुच्छाभ्याम्घटपुच्छैः
चतुर्थीघटपुच्छायघटपुच्छाभ्याम्घटपुच्छेभ्यः
पञ्चमीघटपुच्छात् / घटपुच्छाद्घटपुच्छाभ्याम्घटपुच्छेभ्यः
षष्ठीघटपुच्छस्यघटपुच्छयोःघटपुच्छानाम्
सप्तमीघटपुच्छेघटपुच्छयोःघटपुच्छेषु
सम्बोधनहे घटपुच्छहे घटपुच्छौहे घटपुच्छाः

अर्थ: घट (मिट्टी का मटका, घड़ा) + पुच्छ (पूँछ)
English: ‘pot-tailed’, a kind of rice, Gal.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬