🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:59:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

घातुक (पुंलिङ्ग)

मारने वाला, संहारकारी, अनिष्टकर, चोट पहुँचाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघातुकःघातुकौघातुकाः
द्वितीयाघातुकम्घातुकौघातुकान्
तृतीयाघातुकेनघातुकाभ्याम्घातुकैः
चतुर्थीघातुकायघातुकाभ्याम्घातुकेभ्यः
पञ्चमीघातुकात् / घातुकाद्घातुकाभ्याम्घातुकेभ्यः
षष्ठीघातुकस्यघातुकयोःघातुकानाम्
सप्तमीघातुकेघातुकयोःघातुकेषु
सम्बोधनहे घातुकहे घातुकौहे घातुकाः

अर्थ: मारने वाला, संहारकारी, अनिष्टकर, चोट पहुँचाने वाला
संस्कृत: पर्याय: शरारु, हिंस्र, बीभत्स

📚 अमरकोश में:
• हिंसक (३.१.२८) — पर्याय: शरारु, हिंस्र
• क्रूर (३.१.४७) — पर्याय: नृशंस, क्रूर, पाप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

घातुक (नपुंसकलिङ्ग)

मारने वाला, संहारकारी, अनिष्टकर, चोट पहुँचाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघातुकम्घातुकेघातुकानि
द्वितीयाघातुकम्घातुकेघातुकानि
तृतीयाघातुकेनघातुकाभ्याम्घातुकैः
चतुर्थीघातुकायघातुकाभ्याम्घातुकेभ्यः
पञ्चमीघातुकात् / घातुकाद्घातुकाभ्याम्घातुकेभ्यः
षष्ठीघातुकस्यघातुकयोःघातुकानाम्
सप्तमीघातुकेघातुकयोःघातुकेषु
सम्बोधनहे घातुकहे घातुकेहे घातुकानि

अर्थ: मारने वाला, संहारकारी, अनिष्टकर, चोट पहुँचाने वाला
संस्कृत: पर्याय: शरारु, हिंस्र, बीभत्स

📚 अमरकोश में:
• हिंसक (३.१.२८) — पर्याय: शरारु, हिंस्र
• क्रूर (३.१.४७) — पर्याय: नृशंस, क्रूर, पाप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें