🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:52:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

घृणा (स्त्रीलिङ्ग)

दया, तरस, सुकुमारता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघृणाघृणेघृणाः
द्वितीयाघृणाम्घृणेघृणाः
तृतीयाघृणयाघृणाभ्याम्घृणाभिः
चतुर्थीघृणायैघृणाभ्याम्घृणाभ्यः
पञ्चमीघृणायाःघृणाभ्याम्घृणाभ्यः
षष्ठीघृणायाःघृणयोःघृणानाम्
सप्तमीघृणायाम्घृणयोःघृणासु
सम्बोधनहे घृणेहे घृणेहे घृणाः

अर्थ: दया, तरस, सुकुमारता
संस्कृत: पर्याय: कारुण्य, करुणा, कृपा, दया, अनुकम्पा

📚 अमरकोश में:
• करुण रस/दया के नाम (१.७.१९) — पर्याय: कारुण्य, करुणा, कृपा, दया, अनुकम्पा, अनुक्रोश
• घृणा (३.२.३२) — पर्याय: अर्तन, ऋतीया, हृणीया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें