🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:16:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

घोषवर्ण (पुंलिङ्ग)

घोष प्रयत्न वाला अक्षर, स्वन युक्त या निनादी अक्षर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघोषवर्णःघोषवर्णौघोषवर्णाः
द्वितीयाघोषवर्णम्घोषवर्णौघोषवर्णान्
तृतीयाघोषवर्णेनघोषवर्णाभ्याम्घोषवर्णैः
चतुर्थीघोषवर्णायघोषवर्णाभ्याम्घोषवर्णेभ्यः
पञ्चमीघोषवर्णात् / घोषवर्णाद्घोषवर्णाभ्याम्घोषवर्णेभ्यः
षष्ठीघोषवर्णस्यघोषवर्णयोःघोषवर्णानाम्
सप्तमीघोषवर्णेघोषवर्णयोःघोषवर्णेषु
सम्बोधनहे घोषवर्णहे घोषवर्णौहे घोषवर्णाः

अर्थ: घोष प्रयत्न वाला अक्षर, स्वन युक्त या निनादी अक्षर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

घोषवर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

घोष प्रयत्न वाला अक्षर, स्वन युक्त या निनादी अक्षर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघोषवर्णम्घोषवर्णेघोषवर्णानि
द्वितीयाघोषवर्णम्घोषवर्णेघोषवर्णानि
तृतीयाघोषवर्णेनघोषवर्णाभ्याम्घोषवर्णैः
चतुर्थीघोषवर्णायघोषवर्णाभ्याम्घोषवर्णेभ्यः
पञ्चमीघोषवर्णात् / घोषवर्णाद्घोषवर्णाभ्याम्घोषवर्णेभ्यः
षष्ठीघोषवर्णस्यघोषवर्णयोःघोषवर्णानाम्
सप्तमीघोषवर्णेघोषवर्णयोःघोषवर्णेषु
सम्बोधनहे घोषवर्णहे घोषवर्णेहे घोषवर्णानि

अर्थ: घोष प्रयत्न वाला अक्षर, स्वन युक्त या निनादी अक्षर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬