🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:03:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चक्र (नपुंसकलिङ्ग)

क्रियते अनेन, कृ घञर्थे क नि.द्वित्वम्, @ तारा .

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचक्रम्चक्रेचक्राणि
द्वितीयाचक्रम्चक्रेचक्राणि
तृतीयाचक्रेणचक्राभ्याम्चक्रैः
चतुर्थीचक्रायचक्राभ्याम्चक्रेभ्यः
पञ्चमीचक्रात् / चक्राद्चक्राभ्याम्चक्रेभ्यः
षष्ठीचक्रस्यचक्रयोःचक्राणाम्
सप्तमीचक्रेचक्रयोःचक्रेषु
सम्बोधनहे चक्रहे चक्रेहे चक्राणि

अर्थ: क्रियते अनेन, कृ घञर्थे क नि.द्वित्वम्, @ तारा .
संस्कृत: पर्याय: कोक, चक्रवाक, रथाङ्गाह्वय

📚 अमरकोश में:
• पहिया (२.८.५६) — पर्याय: रथांग
• चकवा के नाम (२.५.२५) — पर्याय: कोक, चक्रवाक, रथांग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें