🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:28:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चख्वस् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचख्वत् / चख्वद्चख्वसौचख्वसः
द्वितीयाचख्वसम्चख्वसौचख्वसः
तृतीयाचख्वसाचख्वद्भ्याम्चख्वद्भिः
चतुर्थीचख्वसेचख्वद्भ्याम्चख्वद्भ्यः
पञ्चमीचख्वसःचख्वद्भ्याम्चख्वद्भ्यः
षष्ठीचख्वसःचख्वसोःचख्वसाम्
सप्तमीचख्वसिचख्वसोःचख्वत्सु
सम्बोधनहे चख्वत् / हे चख्वद्हे चख्वसौहे चख्वसः

अर्थ: —
English: (pf. P. p. √ खन्? [√ चक्ष्, Sāy.], cf. ख॑) displaying (?), RV. ii, 14, 4.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चख्वस् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचख्वत् / चख्वद्चखुषीचख्वांसि
द्वितीयाचख्वत् / चख्वद्चखुषीचख्वांसि
तृतीयाचखुषाचख्वद्भ्याम्चख्वद्भिः
चतुर्थीचखुषेचख्वद्भ्याम्चख्वद्भ्यः
पञ्चमीचखुषःचख्वद्भ्याम्चख्वद्भ्यः
षष्ठीचखुषःचखुषोःचखुषाम्
सप्तमीचखुषिचखुषोःचख्वत्सु
सम्बोधनहे चख्वत् / हे चख्वद्हे चखुषीहे चख्वांसि

अर्थ: —
English: (pf. P. p. √ खन्? [√ चक्ष्, Sāy.], cf. ख॑) displaying (?), RV. ii, 14, 4.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें