🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:35:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चञ्चलतर (पुंलिङ्ग)

चञ्चल (चंच् - अलच्) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचञ्चलतरःचञ्चलतरौचञ्चलतराः
द्वितीयाचञ्चलतरम्चञ्चलतरौचञ्चलतरान्
तृतीयाचञ्चलतरेणचञ्चलतराभ्याम्चञ्चलतरैः
चतुर्थीचञ्चलतरायचञ्चलतराभ्याम्चञ्चलतरेभ्यः
पञ्चमीचञ्चलतरात् / चञ्चलतराद्चञ्चलतराभ्याम्चञ्चलतरेभ्यः
षष्ठीचञ्चलतरस्यचञ्चलतरयोःचञ्चलतराणाम्
सप्तमीचञ्चलतरेचञ्चलतरयोःचञ्चलतरेषु
सम्बोधनहे चञ्चलतरहे चञ्चलतरौहे चञ्चलतराः

अर्थ: चञ्चल (चंच् - अलच्) + तर (पार जाना, पार करना)
English: (compar.) extremely unsteady, Bhartṛ. iii, 50.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चञ्चलतर (नपुंसकलिङ्ग)

चञ्चल (चंच् - अलच्) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचञ्चलतरम्चञ्चलतरेचञ्चलतराणि
द्वितीयाचञ्चलतरम्चञ्चलतरेचञ्चलतराणि
तृतीयाचञ्चलतरेणचञ्चलतराभ्याम्चञ्चलतरैः
चतुर्थीचञ्चलतरायचञ्चलतराभ्याम्चञ्चलतरेभ्यः
पञ्चमीचञ्चलतरात् / चञ्चलतराद्चञ्चलतराभ्याम्चञ्चलतरेभ्यः
षष्ठीचञ्चलतरस्यचञ्चलतरयोःचञ्चलतराणाम्
सप्तमीचञ्चलतरेचञ्चलतरयोःचञ्चलतरेषु
सम्बोधनहे चञ्चलतरहे चञ्चलतरेहे चञ्चलतराणि

अर्थ: चञ्चल (चंच् - अलच्) + तर (पार जाना, पार करना)
English: (compar.) extremely unsteady, Bhartṛ. iii, 50.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬