🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:45:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चटुकार (पुंलिङ्ग)

चटु (पेट) + कार (कृत्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचटुकारःचटुकारौचटुकाराः
द्वितीयाचटुकारम्चटुकारौचटुकारान्
तृतीयाचटुकारेणचटुकाराभ्याम्चटुकारैः
चतुर्थीचटुकारायचटुकाराभ्याम्चटुकारेभ्यः
पञ्चमीचटुकारात् / चटुकाराद्चटुकाराभ्याम्चटुकारेभ्यः
षष्ठीचटुकारस्यचटुकारयोःचटुकाराणाम्
सप्तमीचटुकारेचटुकारयोःचटुकारेषु
सम्बोधनहे चटुकारहे चटुकारौहे चटुकाराः

अर्थ: चटु (पेट) + कार (कृत्य)
English: speaking to please or flatter any one, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चटुकार (नपुंसकलिङ्ग)

चटु (पेट) + कार (बनाने वाला, करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचटुकारम्चटुकारेचटुकाराणि
द्वितीयाचटुकारम्चटुकारेचटुकाराणि
तृतीयाचटुकारेणचटुकाराभ्याम्चटुकारैः
चतुर्थीचटुकारायचटुकाराभ्याम्चटुकारेभ्यः
पञ्चमीचटुकारात् / चटुकाराद्चटुकाराभ्याम्चटुकारेभ्यः
षष्ठीचटुकारस्यचटुकारयोःचटुकाराणाम्
सप्तमीचटुकारेचटुकारयोःचटुकारेषु
सम्बोधनहे चटुकारहे चटुकारेहे चटुकाराणि

अर्थ: चटु (पेट) + कार (बनाने वाला, करने वाला)
English: speaking to please or flatter any one, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें