🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:47:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चतुःशाल (नपुंसकलिङ्ग)

चार मकानों का वर्ग, चारों ओर चार भवनों से घिरा हुआ चतुष्कोण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचतुःशालम्चतुःशालेचतुःशालानि
द्वितीयाचतुःशालम्चतुःशालेचतुःशालानि
तृतीयाचतुःशालेनचतुःशालाभ्याम्चतुःशालैः
चतुर्थीचतुःशालायचतुःशालाभ्याम्चतुःशालेभ्यः
पञ्चमीचतुःशालात् / चतुःशालाद्चतुःशालाभ्याम्चतुःशालेभ्यः
षष्ठीचतुःशालस्यचतुःशालयोःचतुःशालानाम्
सप्तमीचतुःशालेचतुःशालयोःचतुःशालेषु
सम्बोधनहे चतुःशालहे चतुःशालेहे चतुःशालानि

अर्थ: चार मकानों का वर्ग, चारों ओर चार भवनों से घिरा हुआ चतुष्कोण
संस्कृत: पर्याय: सञ्जवन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चतुःशाल (पुंलिङ्ग)

चार मकानों का वर्ग, चारों ओर चार भवनों से घिरा हुआ चतुष्कोण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचतुःशालःचतुःशालौचतुःशालाः
द्वितीयाचतुःशालम्चतुःशालौचतुःशालान्
तृतीयाचतुःशालेनचतुःशालाभ्याम्चतुःशालैः
चतुर्थीचतुःशालायचतुःशालाभ्याम्चतुःशालेभ्यः
पञ्चमीचतुःशालात् / चतुःशालाद्चतुःशालाभ्याम्चतुःशालेभ्यः
षष्ठीचतुःशालस्यचतुःशालयोःचतुःशालानाम्
सप्तमीचतुःशालेचतुःशालयोःचतुःशालेषु
सम्बोधनहे चतुःशालहे चतुःशालौहे चतुःशालाः

अर्थ: चार मकानों का वर्ग, चारों ओर चार भवनों से घिरा हुआ चतुष्कोण
संस्कृत: पर्याय: सञ्जवन
English: having 4 halls, MBh. i, iii; Pañcat.; MatsyaP.; Rājat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬