🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:39:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चन्दनरस (पुंलिङ्ग)

चन्दन (ल्युट् चन्दन) + रस (सार, (वृक्षों का) दूध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचन्दनरसःचन्दनरसौचन्दनरसाः
द्वितीयाचन्दनरसम्चन्दनरसौचन्दनरसान्
तृतीयाचन्दनरसेनचन्दनरसाभ्याम्चन्दनरसैः
चतुर्थीचन्दनरसायचन्दनरसाभ्याम्चन्दनरसेभ्यः
पञ्चमीचन्दनरसात् / चन्दनरसाद्चन्दनरसाभ्याम्चन्दनरसेभ्यः
षष्ठीचन्दनरसस्यचन्दनरसयोःचन्दनरसानाम्
सप्तमीचन्दनरसेचन्दनरसयोःचन्दनरसेषु
सम्बोधनहे चन्दनरसहे चन्दनरसौहे चन्दनरसाः

अर्थ: चन्दन (ल्युट् चन्दन) + रस (सार, (वृक्षों का) दूध)
English: sandal-water, Ratnâv. iii, 1; Ṛtus. iii, 20.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬