🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:02:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चपलाक्ष (पुंलिङ्ग)

चपल (अस्थिर, चञ्चल) + अक्ष (धुरी, धुरा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचपलाक्षःचपलाक्षौचपलाक्षाः
द्वितीयाचपलाक्षम्चपलाक्षौचपलाक्षान्
तृतीयाचपलाक्षेणचपलाक्षाभ्याम्चपलाक्षैः
चतुर्थीचपलाक्षायचपलाक्षाभ्याम्चपलाक्षेभ्यः
पञ्चमीचपलाक्षात् / चपलाक्षाद्चपलाक्षाभ्याम्चपलाक्षेभ्यः
षष्ठीचपलाक्षस्यचपलाक्षयोःचपलाक्षाणाम्
सप्तमीचपलाक्षेचपलाक्षयोःचपलाक्षेषु
सम्बोधनहे चपलाक्षहे चपलाक्षौहे चपलाक्षाः

अर्थ: चपल (अस्थिर, चञ्चल) + अक्ष (धुरी, धुरा)
English: one whose eyes move to and fro, Vcar. ix, 128

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चपलाक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

चपल (अस्थिर, चञ्चल) + अक्ष (गाड़ी, छकड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचपलाक्षम्चपलाक्षेचपलाक्षाणि
द्वितीयाचपलाक्षम्चपलाक्षेचपलाक्षाणि
तृतीयाचपलाक्षेणचपलाक्षाभ्याम्चपलाक्षैः
चतुर्थीचपलाक्षायचपलाक्षाभ्याम्चपलाक्षेभ्यः
पञ्चमीचपलाक्षात् / चपलाक्षाद्चपलाक्षाभ्याम्चपलाक्षेभ्यः
षष्ठीचपलाक्षस्यचपलाक्षयोःचपलाक्षाणाम्
सप्तमीचपलाक्षेचपलाक्षयोःचपलाक्षेषु
सम्बोधनहे चपलाक्षहे चपलाक्षेहे चपलाक्षाणि

अर्थ: चपल (अस्थिर, चञ्चल) + अक्ष (गाड़ी, छकड़ा)
English: one whose eyes move to and fro, Vcar. ix, 128

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें