🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:57:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चपलाङ्ग (पुंलिङ्ग)

चपल (अस्थिर, चञ्चल) + अङ्ग (विशेषणात्मक या गौणभाग, गौण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचपलाङ्गःचपलाङ्गौचपलाङ्गाः
द्वितीयाचपलाङ्गम्चपलाङ्गौचपलाङ्गान्
तृतीयाचपलाङ्गेनचपलाङ्गाभ्याम्चपलाङ्गैः
चतुर्थीचपलाङ्गायचपलाङ्गाभ्याम्चपलाङ्गेभ्यः
पञ्चमीचपलाङ्गात् / चपलाङ्गाद्चपलाङ्गाभ्याम्चपलाङ्गेभ्यः
षष्ठीचपलाङ्गस्यचपलाङ्गयोःचपलाङ्गानाम्
सप्तमीचपलाङ्गेचपलाङ्गयोःचपलाङ्गेषु
सम्बोधनहे चपलाङ्गहे चपलाङ्गौहे चपलाङ्गाः

अर्थ: चपल (अस्थिर, चञ्चल) + अङ्ग (विशेषणात्मक या गौणभाग, गौण)
English: ‘swift-bodied’, the gangetic Delphinus, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें