🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:26:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चरणपद्म (पुंलिङ्ग)

चरण (सहारा, स्तम्भ) + पद्म (एक प्रकार का मंदिर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचरणपद्मःचरणपद्मौचरणपद्माः
द्वितीयाचरणपद्मम्चरणपद्मौचरणपद्मान्
तृतीयाचरणपद्मेनचरणपद्माभ्याम्चरणपद्मैः
चतुर्थीचरणपद्मायचरणपद्माभ्याम्चरणपद्मेभ्यः
पञ्चमीचरणपद्मात् / चरणपद्माद्चरणपद्माभ्याम्चरणपद्मेभ्यः
षष्ठीचरणपद्मस्यचरणपद्मयोःचरणपद्मानाम्
सप्तमीचरणपद्मेचरणपद्मयोःचरणपद्मेषु
सम्बोधनहे चरणपद्महे चरणपद्मौहे चरणपद्माः

अर्थ: चरण (सहारा, स्तम्भ) + पद्म (एक प्रकार का मंदिर)
English: = -कमल, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चरणपद्म (नपुंसकलिङ्ग)

चरण (सहारा, स्तम्भ) + पद्म (कमल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचरणपद्मम्चरणपद्मेचरणपद्मानि
द्वितीयाचरणपद्मम्चरणपद्मेचरणपद्मानि
तृतीयाचरणपद्मेनचरणपद्माभ्याम्चरणपद्मैः
चतुर्थीचरणपद्मायचरणपद्माभ्याम्चरणपद्मेभ्यः
पञ्चमीचरणपद्मात् / चरणपद्माद्चरणपद्माभ्याम्चरणपद्मेभ्यः
षष्ठीचरणपद्मस्यचरणपद्मयोःचरणपद्मानाम्
सप्तमीचरणपद्मेचरणपद्मयोःचरणपद्मेषु
सम्बोधनहे चरणपद्महे चरणपद्मेहे चरणपद्मानि

अर्थ: चरण (सहारा, स्तम्भ) + पद्म (कमल)
English: = -कमल, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬