🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:18:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चर्मकषा (स्त्रीलिङ्ग)

चर्म (चर्मन् - अच्, टिलोपः) + कषा (कशा)

🔎 आपका लिखा रूप चर्मकषा = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचर्मकषाचर्मकषेचर्मकषाः
द्वितीयाचर्मकषाम्चर्मकषेचर्मकषाः
तृतीयाचर्मकषयाचर्मकषाभ्याम्चर्मकषाभिः
चतुर्थीचर्मकषायैचर्मकषाभ्याम्चर्मकषाभ्यः
पञ्चमीचर्मकषायाःचर्मकषाभ्याम्चर्मकषाभ्यः
षष्ठीचर्मकषायाःचर्मकषयोःचर्मकषाणाम्
सप्तमीचर्मकषायाम्चर्मकषयोःचर्मकषासु
सम्बोधनहे चर्मकषेहे चर्मकषेहे चर्मकषाः

अर्थ: चर्म (चर्मन् - अच्, टिलोपः) + कषा (कशा)
संस्कृत: सप्तला · पर्याय: सप्तला, विमला, सातला, भूरिफेना

📚 अमरकोश में:
• सातला (थूहर-भेद) के नाम (२.४.१४३) — पर्याय: सप्तला, विमला, सातला, भूरिफेना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬