🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:17:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चर्षणि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचर्षणिःचर्षणीचर्षणयः
द्वितीयाचर्षणिम्चर्षणीचर्षणीन्
तृतीयाचर्षणिनाचर्षणिभ्याम्चर्षणिभिः
चतुर्थीचर्षणयेचर्षणिभ्याम्चर्षणिभ्यः
पञ्चमीचर्षणेःचर्षणिभ्याम्चर्षणिभ्यः
षष्ठीचर्षणेःचर्षण्योःचर्षणीनाम्
सप्तमीचर्षणौचर्षण्योःचर्षणिषु
सम्बोधनहे चर्षणेहे चर्षणीहे चर्षणयः

अर्थ: —
English: (√ कृष्), ‘cultivating’, active, agile, swift, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चर्षणि (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचर्षणिचर्षणिनीचर्षणीनि
द्वितीयाचर्षणिचर्षणिनीचर्षणीनि
तृतीयाचर्षणिनाचर्षणिभ्याम्चर्षणिभिः
चतुर्थीचर्षणिने / चर्षणयेचर्षणिभ्याम्चर्षणिभ्यः
पञ्चमीचर्षणिनः / चर्षणेःचर्षणिभ्याम्चर्षणिभ्यः
षष्ठीचर्षणिनः / चर्षणेःचर्षणिनोः / चर्षण्योःचर्षणीनाम्
सप्तमीचर्षणिनि / चर्षणौचर्षणिनोः / चर्षण्योःचर्षणिषु
सम्बोधनहे चर्षणि / हे चर्षणेहे चर्षणिनीहे चर्षणीनि

अर्थ: —
English: (√ कृष्), ‘cultivating’, active, agile, swift, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें