🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:55:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चषाल (पुंलिङ्ग)

आलच् यज्ञ के खम्भे में लगी लकड़ी की फिरकी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचषालःचषालौचषालाः
द्वितीयाचषालम्चषालौचषालान्
तृतीयाचषालेनचषालाभ्याम्चषालैः
चतुर्थीचषालायचषालाभ्याम्चषालेभ्यः
पञ्चमीचषालात् / चषालाद्चषालाभ्याम्चषालेभ्यः
षष्ठीचषालस्यचषालयोःचषालानाम्
सप्तमीचषालेचषालयोःचषालेषु
सम्बोधनहे चषालहे चषालौहे चषालाः

अर्थ: आलच् यज्ञ के खम्भे में लगी लकड़ी की फिरकी
संस्कृत: पर्याय: यूपकटक

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चषाल (नपुंसकलिङ्ग)

आलच् यज्ञ के खम्भे में लगी लकड़ी की फिरकी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचषालम्चषालेचषालानि
द्वितीयाचषालम्चषालेचषालानि
तृतीयाचषालेनचषालाभ्याम्चषालैः
चतुर्थीचषालायचषालाभ्याम्चषालेभ्यः
पञ्चमीचषालात् / चषालाद्चषालाभ्याम्चषालेभ्यः
षष्ठीचषालस्यचषालयोःचषालानाम्
सप्तमीचषालेचषालयोःचषालेषु
सम्बोधनहे चषालहे चषालेहे चषालानि

अर्थ: आलच् यज्ञ के खम्भे में लगी लकड़ी की फिरकी
संस्कृत: पर्याय: यूपकटक
English: (g. अर्धर्चादि) a wooden ring on the top of a sacrificial post, RV. i, 162, 6; TS. vi; Kāṭh. xxvi, 4 (चशाल), Ś

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें