🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:51:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चाक्रिक (पुंलिङ्ग)

ठक् चक्र से किया जाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचाक्रिकःचाक्रिकौचाक्रिकाः
द्वितीयाचाक्रिकम्चाक्रिकौचाक्रिकान्
तृतीयाचाक्रिकेणचाक्रिकाभ्याम्चाक्रिकैः
चतुर्थीचाक्रिकायचाक्रिकाभ्याम्चाक्रिकेभ्यः
पञ्चमीचाक्रिकात् / चाक्रिकाद्चाक्रिकाभ्याम्चाक्रिकेभ्यः
षष्ठीचाक्रिकस्यचाक्रिकयोःचाक्रिकाणाम्
सप्तमीचाक्रिकेचाक्रिकयोःचाक्रिकेषु
सम्बोधनहे चाक्रिकहे चाक्रिकौहे चाक्रिकाः

अर्थ: ठक् चक्र से किया जाने वाला
संस्कृत: पर्याय: घाण्टिक

📚 अमरकोश में:
• घण्टा बजाने वाले (२.८.९७) — पर्याय: घाण्टिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चाक्रिक (नपुंसकलिङ्ग)

ठक् चक्र से किया जाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचाक्रिकम्चाक्रिकेचाक्रिकाणि
द्वितीयाचाक्रिकम्चाक्रिकेचाक्रिकाणि
तृतीयाचाक्रिकेणचाक्रिकाभ्याम्चाक्रिकैः
चतुर्थीचाक्रिकायचाक्रिकाभ्याम्चाक्रिकेभ्यः
पञ्चमीचाक्रिकात् / चाक्रिकाद्चाक्रिकाभ्याम्चाक्रिकेभ्यः
षष्ठीचाक्रिकस्यचाक्रिकयोःचाक्रिकाणाम्
सप्तमीचाक्रिकेचाक्रिकयोःचाक्रिकेषु
सम्बोधनहे चाक्रिकहे चाक्रिकेहे चाक्रिकाणि

अर्थ: ठक् चक्र से किया जाने वाला
संस्कृत: पर्याय: घाण्टिक

📚 अमरकोश में:
• घण्टा बजाने वाले (२.८.९७) — पर्याय: घाण्टिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬