🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:45:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चितिमत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचितिमान्चितिमन्तौचितिमन्तः
द्वितीयाचितिमन्तम्चितिमन्तौचितिमतः
तृतीयाचितिमताचितिमद्भ्याम्चितिमद्भिः
चतुर्थीचितिमतेचितिमद्भ्याम्चितिमद्भ्यः
पञ्चमीचितिमतःचितिमद्भ्याम्चितिमद्भ्यः
षष्ठीचितिमतःचितिमतोःचितिमताम्
सप्तमीचितिमतिचितिमतोःचितिमत्सु
सम्बोधनहे चितिमन्हे चितिमन्तौहे चितिमन्तः

अर्थ: —
English: having the faculty of thought, Bādar. ii, 3, 40 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चितिमत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचितिमत् / चितिमद्चितिमतीचितिमन्ति
द्वितीयाचितिमत् / चितिमद्चितिमतीचितिमन्ति
तृतीयाचितिमताचितिमद्भ्याम्चितिमद्भिः
चतुर्थीचितिमतेचितिमद्भ्याम्चितिमद्भ्यः
पञ्चमीचितिमतःचितिमद्भ्याम्चितिमद्भ्यः
षष्ठीचितिमतःचितिमतोःचितिमताम्
सप्तमीचितिमतिचितिमतोःचितिमत्सु
सम्बोधनहे चितिमत् / हे चितिमद्हे चितिमतीहे चितिमन्ति

अर्थ: —
English: having the faculty of thought, Bādar. ii, 3, 40 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬