🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:40:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चित्त (पुंलिङ्ग)

देखा हुआ, प्रत्यक्षज्ञात

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचित्तःचित्तौचित्ताः
द्वितीयाचित्तम्चित्तौचित्तान्
तृतीयाचित्तेनचित्ताभ्याम्चित्तैः
चतुर्थीचित्तायचित्ताभ्याम्चित्तेभ्यः
पञ्चमीचित्तात् / चित्ताद्चित्ताभ्याम्चित्तेभ्यः
षष्ठीचित्तस्यचित्तयोःचित्तानाम्
सप्तमीचित्तेचित्तयोःचित्तेषु
सम्बोधनहे चित्तहे चित्तौहे चित्ताः

अर्थ: देखा हुआ, प्रत्यक्षज्ञात
संस्कृत: पर्याय: चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्, मानस

📚 अमरकोश में:
• मन के नाम (१.४.३३) — पर्याय: चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्, मानस, मनस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चित्त (नपुंसकलिङ्ग)

देखा हुआ, प्रत्यक्षज्ञात

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचित्तम्चित्तेचित्तानि
द्वितीयाचित्तम्चित्तेचित्तानि
तृतीयाचित्तेनचित्ताभ्याम्चित्तैः
चतुर्थीचित्तायचित्ताभ्याम्चित्तेभ्यः
पञ्चमीचित्तात् / चित्ताद्चित्ताभ्याम्चित्तेभ्यः
षष्ठीचित्तस्यचित्तयोःचित्तानाम्
सप्तमीचित्तेचित्तयोःचित्तेषु
सम्बोधनहे चित्तहे चित्तेहे चित्तानि

अर्थ: देखा हुआ, प्रत्यक्षज्ञात
संस्कृत: पर्याय: चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्, मानस

📚 अमरकोश में:
• मन के नाम (१.४.३३) — पर्याय: चेतस्, हृदय, स्वान्त, हृद्, मानस, मनस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें