🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:38:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चित्तल (पुंलिङ्ग)

चित् (प्रज्ञा, बुद्धि) + तल (सतह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचित्तलःचित्तलौचित्तलाः
द्वितीयाचित्तलम्चित्तलौचित्तलान्
तृतीयाचित्तलेनचित्तलाभ्याम्चित्तलैः
चतुर्थीचित्तलायचित्तलाभ्याम्चित्तलेभ्यः
पञ्चमीचित्तलात् / चित्तलाद्चित्तलाभ्याम्चित्तलेभ्यः
षष्ठीचित्तलस्यचित्तलयोःचित्तलानाम्
सप्तमीचित्तलेचित्तलयोःचित्तलेषु
सम्बोधनहे चित्तलहे चित्तलौहे चित्तलाः

अर्थ: चित् (प्रज्ञा, बुद्धि) + तल (सतह)
English: (fr. चित्रल) moderate, Kṛṣis. ii, 1; vii, 10.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चित्तल (नपुंसकलिङ्ग)

चित् (प्रज्ञा, बुद्धि) + तल (सतह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचित्तलम्चित्तलेचित्तलानि
द्वितीयाचित्तलम्चित्तलेचित्तलानि
तृतीयाचित्तलेनचित्तलाभ्याम्चित्तलैः
चतुर्थीचित्तलायचित्तलाभ्याम्चित्तलेभ्यः
पञ्चमीचित्तलात् / चित्तलाद्चित्तलाभ्याम्चित्तलेभ्यः
षष्ठीचित्तलस्यचित्तलयोःचित्तलानाम्
सप्तमीचित्तलेचित्तलयोःचित्तलेषु
सम्बोधनहे चित्तलहे चित्तलेहे चित्तलानि

अर्थ: चित् (प्रज्ञा, बुद्धि) + तल (सतह)
English: (fr. चित्रल) moderate, Kṛṣis. ii, 1; vii, 10.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें