🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चित्र (पुंलिङ्ग)

चित्र् - अच्, चि - ष्ट्रन् वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचित्रःचित्रौचित्राः
द्वितीयाचित्रम्चित्रौचित्रान्
तृतीयाचित्रेणचित्राभ्याम्चित्रैः
चतुर्थीचित्रायचित्राभ्याम्चित्रेभ्यः
पञ्चमीचित्रात् / चित्राद्चित्राभ्याम्चित्रेभ्यः
षष्ठीचित्रस्यचित्रयोःचित्राणाम्
सप्तमीचित्रेचित्रयोःचित्रेषु
सम्बोधनहे चित्रहे चित्रौहे चित्राः

अर्थ: चित्र् - अच्, चि - ष्ट्रन् वा
संस्कृत: पर्याय: किर्मीर, कल्माष, शबल, कर्बुर, शार

📚 अमरकोश में:
• चितकबरे (अनेक रंगों वाले) के नाम (१.५.१८) — पर्याय: किर्मीर, कल्माष, शबल, एत, कर्बुर, शुक्ल, रंग
• अद्भुत (१.७.२०) — पर्याय: विस्मय, अद्भुत, आश्चर्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चित्र (नपुंसकलिङ्ग)

चित्र् - अच्, चि - ष्ट्रन् वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचित्रम्चित्रेचित्राणि
द्वितीयाचित्रम्चित्रेचित्राणि
तृतीयाचित्रेणचित्राभ्याम्चित्रैः
चतुर्थीचित्रायचित्राभ्याम्चित्रेभ्यः
पञ्चमीचित्रात् / चित्राद्चित्राभ्याम्चित्रेभ्यः
षष्ठीचित्रस्यचित्रयोःचित्राणाम्
सप्तमीचित्रेचित्रयोःचित्रेषु
सम्बोधनहे चित्रहे चित्रेहे चित्राणि

अर्थ: चित्र् - अच्, चि - ष्ट्रन् वा
संस्कृत: पर्याय: किर्मीर, कल्माष, शबल, कर्बुर, शार

📚 अमरकोश में:
• चितकबरे (अनेक रंगों वाले) के नाम (१.५.१८) — पर्याय: किर्मीर, कल्माष, शबल, एत, कर्बुर, शुक्ल, रंग
• अद्भुत (१.७.२०) — पर्याय: विस्मय, अद्भुत, आश्चर्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें