🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:39:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चित्रक (पुंलिङ्ग)

कन् चित्रकार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचित्रकःचित्रकौचित्रकाः
द्वितीयाचित्रकम्चित्रकौचित्रकान्
तृतीयाचित्रकेणचित्रकाभ्याम्चित्रकैः
चतुर्थीचित्रकायचित्रकाभ्याम्चित्रकेभ्यः
पञ्चमीचित्रकात् / चित्रकाद्चित्रकाभ्याम्चित्रकेभ्यः
षष्ठीचित्रकस्यचित्रकयोःचित्रकाणाम्
सप्तमीचित्रकेचित्रकयोःचित्रकेषु
सम्बोधनहे चित्रकहे चित्रकौहे चित्रकाः

अर्थ: कन् चित्रकार
संस्कृत: पर्याय: व्याघ्रपुच्छ, गन्धर्वहस्तक, एरण्ड, उरुबूक, रुचक

📚 अमरकोश में:
• चित्रक के नाम (२.४.८०) — पर्याय: पाठी, वह्निसंज्ञक
• अरण्डी (एरण्ड) के और नाम (२.४.५१) — पर्याय: एरण्ड, उरुबूक, रुचक, चंचु, पंचांगुल, मण्ड, वर्धमान, व्यडम्बक
• माथे का तिलक (२.६.१२४) — पर्याय: तमालपत्र, तिलक, विशेषक, केसर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चित्रक (नपुंसकलिङ्ग)

मस्तक पर साम्प्रदायिक तिलक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचित्रकम्चित्रकेचित्रकाणि
द्वितीयाचित्रकम्चित्रकेचित्रकाणि
तृतीयाचित्रकेणचित्रकाभ्याम्चित्रकैः
चतुर्थीचित्रकायचित्रकाभ्याम्चित्रकेभ्यः
पञ्चमीचित्रकात् / चित्रकाद्चित्रकाभ्याम्चित्रकेभ्यः
षष्ठीचित्रकस्यचित्रकयोःचित्रकाणाम्
सप्तमीचित्रकेचित्रकयोःचित्रकेषु
सम्बोधनहे चित्रकहे चित्रकेहे चित्रकाणि

अर्थ: मस्तक पर साम्प्रदायिक तिलक
संस्कृत: पर्याय: व्याघ्रपुच्छ, गन्धर्वहस्तक, एरण्ड, उरुबूक, रुचक

📚 अमरकोश में:
• चित्रक के नाम (२.४.८०) — पर्याय: पाठी, वह्निसंज्ञक
• अरण्डी (एरण्ड) के और नाम (२.४.५१) — पर्याय: एरण्ड, उरुबूक, रुचक, चंचु, पंचांगुल, मण्ड, वर्धमान, व्यडम्बक
• माथे का तिलक (२.६.१२४) — पर्याय: तमालपत्र, तिलक, विशेषक, केसर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें