🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:15:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चिरकारि (पुंलिङ्ग)

चिर (दीर्घ, दीर्घकाल तक रहने वाला) + कारि (कलाकार, शिल्पकार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचिरकारिःचिरकारीचिरकारयः
द्वितीयाचिरकारिम्चिरकारीचिरकारीन्
तृतीयाचिरकारिणाचिरकारिभ्याम्चिरकारिभिः
चतुर्थीचिरकारयेचिरकारिभ्याम्चिरकारिभ्यः
पञ्चमीचिरकारेःचिरकारिभ्याम्चिरकारिभ्यः
षष्ठीचिरकारेःचिरकार्योःचिरकारीणाम्
सप्तमीचिरकारौचिरकार्योःचिरकारिषु
सम्बोधनहे चिरकारेहे चिरकारीहे चिरकारयः

अर्थ: चिर (दीर्घ, दीर्घकाल तक रहने वाला) + कारि (कलाकार, शिल्पकार)
English: id., 9539.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चिरकारि (नपुंसकलिङ्ग)

चिर (दीर्घ, दीर्घकाल तक रहने वाला) + कारि (कार्य, कर्म)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचिरकारिचिरकारिणीचिरकारीणि
द्वितीयाचिरकारिचिरकारिणीचिरकारीणि
तृतीयाचिरकारिणाचिरकारिभ्याम्चिरकारिभिः
चतुर्थीचिरकारिणेचिरकारिभ्याम्चिरकारिभ्यः
पञ्चमीचिरकारिणःचिरकारिभ्याम्चिरकारिभ्यः
षष्ठीचिरकारिणःचिरकारिणोःचिरकारीणाम्
सप्तमीचिरकारिणिचिरकारिणोःचिरकारिषु
सम्बोधनहे चिरकारि / हे चिरकारेहे चिरकारिणीहे चिरकारीणि

अर्थ: चिर (दीर्घ, दीर्घकाल तक रहने वाला) + कारि (कार्य, कर्म)
English: id., 9539.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬