🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:11:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चिरत्न (पुंलिङ्ग)

चिरकालीन, पुराना, प्राचीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचिरत्नःचिरत्नौचिरत्नाः
द्वितीयाचिरत्नम्चिरत्नौचिरत्नान्
तृतीयाचिरत्नेनचिरत्नाभ्याम्चिरत्नैः
चतुर्थीचिरत्नायचिरत्नाभ्याम्चिरत्नेभ्यः
पञ्चमीचिरत्नात् / चिरत्नाद्चिरत्नाभ्याम्चिरत्नेभ्यः
षष्ठीचिरत्नस्यचिरत्नयोःचिरत्नानाम्
सप्तमीचिरत्नेचिरत्नयोःचिरत्नेषु
सम्बोधनहे चिरत्नहे चिरत्नौहे चिरत्नाः

अर्थ: चिरकालीन, पुराना, प्राचीन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चिरत्न (नपुंसकलिङ्ग)

चिरकालीन, पुराना, प्राचीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचिरत्नम्चिरत्नेचिरत्नानि
द्वितीयाचिरत्नम्चिरत्नेचिरत्नानि
तृतीयाचिरत्नेनचिरत्नाभ्याम्चिरत्नैः
चतुर्थीचिरत्नायचिरत्नाभ्याम्चिरत्नेभ्यः
पञ्चमीचिरत्नात् / चिरत्नाद्चिरत्नाभ्याम्चिरत्नेभ्यः
षष्ठीचिरत्नस्यचिरत्नयोःचिरत्नानाम्
सप्तमीचिरत्नेचिरत्नयोःचिरत्नेषु
सम्बोधनहे चिरत्नहे चिरत्नेहे चिरत्नानि

अर्थ: चिरकालीन, पुराना, प्राचीन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें