🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:12:20 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चिह्नित (पुंलिङ्ग)

निशान लगा हुआ, संकेतित, मुद्रांकित, किसी पद का बिल्ला लगाये हुए

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचिह्नितःचिह्नितौचिह्निताः
द्वितीयाचिह्नितम्चिह्नितौचिह्नितान्
तृतीयाचिह्नितेनचिह्निताभ्याम्चिह्नितैः
चतुर्थीचिह्नितायचिह्निताभ्याम्चिह्नितेभ्यः
पञ्चमीचिह्नितात् / चिह्निताद्चिह्निताभ्याम्चिह्नितेभ्यः
षष्ठीचिह्नितस्यचिह्नितयोःचिह्नितानाम्
सप्तमीचिह्नितेचिह्नितयोःचिह्नितेषु
सम्बोधनहे चिह्नितहे चिह्नितौहे चिह्निताः

अर्थ: निशान लगा हुआ, संकेतित, मुद्रांकित, किसी पद का बिल्ला लगाये हुए

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चिह्नित (नपुंसकलिङ्ग)

निशान लगा हुआ, संकेतित, मुद्रांकित, किसी पद का बिल्ला लगाये हुए

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचिह्नितम्चिह्नितेचिह्नितानि
द्वितीयाचिह्नितम्चिह्नितेचिह्नितानि
तृतीयाचिह्नितेनचिह्निताभ्याम्चिह्नितैः
चतुर्थीचिह्नितायचिह्निताभ्याम्चिह्नितेभ्यः
पञ्चमीचिह्नितात् / चिह्निताद्चिह्निताभ्याम्चिह्नितेभ्यः
षष्ठीचिह्नितस्यचिह्नितयोःचिह्नितानाम्
सप्तमीचिह्नितेचिह्नितयोःचिह्नितेषु
सम्बोधनहे चिह्नितहे चिह्नितेहे चिह्नितानि

अर्थ: निशान लगा हुआ, संकेतित, मुद्रांकित, किसी पद का बिल्ला लगाये हुए

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬