🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:17:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चुक्र (पुंलिङ्ग)

चक् - रक्, अत उत्वं च

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचुक्रःचुक्रौचुक्राः
द्वितीयाचुक्रम्चुक्रौचुक्रान्
तृतीयाचुक्रेणचुक्राभ्याम्चुक्रैः
चतुर्थीचुक्रायचुक्राभ्याम्चुक्रेभ्यः
पञ्चमीचुक्रात् / चुक्राद्चुक्राभ्याम्चुक्रेभ्यः
षष्ठीचुक्रस्यचुक्रयोःचुक्राणाम्
सप्तमीचुक्रेचुक्रयोःचुक्रेषु
सम्बोधनहे चुक्रहे चुक्रौहे चुक्राः

अर्थ: चक् - रक्, अत उत्वं च
संस्कृत: पर्याय: सहस्रवेधिन्, अम्लवेतस, शतवेधिन्

📚 अमरकोश में:
• अम्लवेत के नाम (२.४.१४१) — पर्याय: सहस्रवेधी, अम्लवेतस, शतवेधी
• इमली (की खटाई) (२.९.३६) — पर्याय: तिन्तिडीक, वृक्षाम्ल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चुक्र (नपुंसकलिङ्ग)

खटास, अम्लता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचुक्रम्चुक्रेचुक्राणि
द्वितीयाचुक्रम्चुक्रेचुक्राणि
तृतीयाचुक्रेणचुक्राभ्याम्चुक्रैः
चतुर्थीचुक्रायचुक्राभ्याम्चुक्रेभ्यः
पञ्चमीचुक्रात् / चुक्राद्चुक्राभ्याम्चुक्रेभ्यः
षष्ठीचुक्रस्यचुक्रयोःचुक्राणाम्
सप्तमीचुक्रेचुक्रयोःचुक्रेषु
सम्बोधनहे चुक्रहे चुक्रेहे चुक्राणि

अर्थ: खटास, अम्लता
संस्कृत: पर्याय: सहस्रवेधिन्, अम्लवेतस, शतवेधिन्

📚 अमरकोश में:
• अम्लवेत के नाम (२.४.१४१) — पर्याय: सहस्रवेधी, अम्लवेतस, शतवेधी
• इमली (की खटाई) (२.९.३६) — पर्याय: तिन्तिडीक, वृक्षाम्ल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें