🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:39:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चूर्णक (पुंलिङ्ग)

भून कर पीसा हुआ अनाज, सत्तू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचूर्णकःचूर्णकौचूर्णकाः
द्वितीयाचूर्णकम्चूर्णकौचूर्णकान्
तृतीयाचूर्णकेनचूर्णकाभ्याम्चूर्णकैः
चतुर्थीचूर्णकायचूर्णकाभ्याम्चूर्णकेभ्यः
पञ्चमीचूर्णकात् / चूर्णकाद्चूर्णकाभ्याम्चूर्णकेभ्यः
षष्ठीचूर्णकस्यचूर्णकयोःचूर्णकानाम्
सप्तमीचूर्णकेचूर्णकयोःचूर्णकेषु
सम्बोधनहे चूर्णकहे चूर्णकौहे चूर्णकाः

अर्थ: भून कर पीसा हुआ अनाज, सत्तू

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चूर्णक (नपुंसकलिङ्ग)

सुगन्धित चूरा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचूर्णकम्चूर्णकेचूर्णकानि
द्वितीयाचूर्णकम्चूर्णकेचूर्णकानि
तृतीयाचूर्णकेनचूर्णकाभ्याम्चूर्णकैः
चतुर्थीचूर्णकायचूर्णकाभ्याम्चूर्णकेभ्यः
पञ्चमीचूर्णकात् / चूर्णकाद्चूर्णकाभ्याम्चूर्णकेभ्यः
षष्ठीचूर्णकस्यचूर्णकयोःचूर्णकानाम्
सप्तमीचूर्णकेचूर्णकयोःचूर्णकेषु
सम्बोधनहे चूर्णकहे चूर्णकेहे चूर्णकानि

अर्थ: सुगन्धित चूरा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें