🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:35:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

चेष्ट (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचेष्टःचेष्टौचेष्टाः
द्वितीयाचेष्टम्चेष्टौचेष्टान्
तृतीयाचेष्टेनचेष्टाभ्याम्चेष्टैः
चतुर्थीचेष्टायचेष्टाभ्याम्चेष्टेभ्यः
पञ्चमीचेष्टात् / चेष्टाद्चेष्टाभ्याम्चेष्टेभ्यः
षष्ठीचेष्टस्यचेष्टयोःचेष्टानाम्
सप्तमीचेष्टेचेष्टयोःचेष्टेषु
सम्बोधनहे चेष्टहे चेष्टौहे चेष्टाः

अर्थ: —
English: ‘moving’, a kind of fish (तपस्विन्), L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

चेष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचेष्टम्चेष्टेचेष्टानि
द्वितीयाचेष्टम्चेष्टेचेष्टानि
तृतीयाचेष्टेनचेष्टाभ्याम्चेष्टैः
चतुर्थीचेष्टायचेष्टाभ्याम्चेष्टेभ्यः
पञ्चमीचेष्टात् / चेष्टाद्चेष्टाभ्याम्चेष्टेभ्यः
षष्ठीचेष्टस्यचेष्टयोःचेष्टानाम्
सप्तमीचेष्टेचेष्टयोःचेष्टेषु
सम्बोधनहे चेष्टहे चेष्टेहे चेष्टानि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें